چگونه به نوجوانمان مهارت دوستیابی بیاموزیم؟
مقدمه
بسیاری از والدین از این جمله شکایت میکنند:
«فرزندم با کسی صمیمی نمیشود… اصلاً دوست صمیمی ندارد!»
یا میگویند:
«نوجوانم بیش از حد در اتاقش است، با کسی ارتباط نمیگیرد و از جمعها فراری است.»
دوستی و ارتباط با همسنوسالها یکی از مهمترین نیازهای روانی نوجوان است. نبود ارتباط مؤثر، زمینهساز احساس تنهایی، اضطراب، افسردگی و حتی کاهش اعتمادبهنفس میشود. اما خبر خوب این است که مهارت دوستیابی، قابل آموزش است — درست مانند مهارت رانندگی یا زبان دوم.
در این مقاله، دربارهی دلایل مشکل در دوستیابی نوجوانان، نقش والدین در تقویت ارتباط اجتماعی، و تمرینهایی عملی برای رشد این توانمندی صحبت میکنیم.
چرا نوجوانان در دوستیابی مشکل دارند؟
نوجوانی دورهای پر از تغییر است:
از تغییرات فیزیکی و هورمونی گرفته تا نوسانات هیجانی، بحران هویت و فشار گروه همسالان.
برخی دلایل رایج ناتوانی نوجوانان در برقراری رابطه دوستانه:
- کمرویی یا اضطراب اجتماعی: نوجوانی که از مورد قضاوت قرار گرفتن میترسد، اغلب از آغاز گفتگو یا معرفی خود پرهیز میکند.
- تجربههای منفی قبلی: اگر قبلاً در جمعی طرد شده باشد یا مورد تمسخر قرار گرفته باشد، ممکن است دیگر سراغ ارتباط جدید نرود.
- درک ضعیف از مهارتهای اجتماعی: مثل گوشدادن فعال، حفظ گفتوگو، رعایت نوبت در مکالمه یا همدلی.
نوجوانان این مهارتها را بهصورت ذاتی بلد نیستند؛ باید یاد بگیرند.
نقش والدین در آموزش مهارتهای ارتباطی
اغلب والدین تصور میکنند فرزندشان باید «خودش یاد بگیرد چگونه دوست پیدا کند» اما واقعیت این است که خانواده مهمترین بستر رشد اجتماعی نوجوان است.
چهکارهایی میتوانید انجام دهید؟
- گفتگوهای باز و بدون قضاوت با نوجوان داشته باشید. درباره احساساتش نسبت به ارتباطات بپرسید.
- الگوی رفتاری مناسبی باشید. فرزندان از نحوهی ارتباط ما با دیگران الگو میگیرند.
- تشویق به تعامل در محیطهای گروهی: مثل کلاسهای هنری، ورزشی یا فعالیتهای داوطلبانه
- فرصت تمرین بدهید. مثلاً نقش یک دوست جدید را بازی کنید تا تمرین کند چطور مکالمه را آغاز کند.
تمرینهایی برای تقویت مهارت دوستیابی
برای اینکه نوجوانتان بتواند قدمبهقدم در دوستیابی پیش برود، تمرینهای سادهای وجود دارد:
- تمرین شروع مکالمه: جملههایی برای آغاز گفتگو با دیگران تمرین کنید (مثلاً: «سلام، منم تازه اومدم این کلاس. تو قبلاً هم اینجا بودی؟»)
- دفترچهی دوستی: هر بار که با کسی ارتباط میگیرد، بنویسد چه گفت، چه واکنشی گرفت و چه احساسی داشت. این تمرین هم آگاهیاش را بالا میبرد، هم تجربهها را تثبیت میکند.
- تحلیل دوستیهای اطراف: با هم بررسی کنید چرا بعضی دوستیها ماندگارند و بعضی نه؛ این باعث میشود معیارهای درستی برای انتخاب دوست داشته باشد.
- تمرین «نه گفتن» محترمانه: برای اینکه وارد روابط ناسالم نشود، باید «مرزبندی محترمانه» را تمرین کند.
اگر نوجوانتان خجالتی یا منزوی است، چه باید کرد؟
فشار مستقیم معمولاً نتیجهی معکوس دارد. در عوض:
- به او اطمینان دهید که تنها نیست، و دیگران هم ممکن است همین احساس را داشته باشند.
- انتظاراتتان را واقعبینانه تنظیم کنید. اگر هفتهای یک تعامل مثبت جدید داشته باشد، یعنی پیشرفت کرده است.
- اجازه دهید با سرعت خودش پیش برود، اما هر پیشرفت کوچکی را تحسین کنید.
- در صورت لزوم، از کمک مشاور تخصصی نوجوان استفاده کنید.
یک راهنمای ساده، مخصوص خود نوجوانان
گاهی نوجوانان نیاز دارند کسی «همزبان» با آنها، مستقیم و ساده با آنها حرف بزند و راهکار بدهد.
کتاب «۴۴ راز دوستیابی برای نوجوانان» دقیقاً همین کار را میکند. این کتاب به زبان خود نوجوانان نوشته شده، با مثالها، تمرینها و نکاتی که به آنها کمک میکند:
- چطور گفتوگو را آغاز کنند
- چطور دوستیشان را حفظ کنند
- چطور از دوستیهای ناسالم فاصله بگیرند
- چطور اعتمادبهنفس خود را در ارتباطات بالا ببرند
📘 مشاهده و تهیه کتاب ۴۴ راز دوستیابی برای نوجوانان از سایت فرزند سبز
جمعبندی
دوستیابی، بخشی از رشد اجتماعی نوجوان است و اگر به او در این مسیر کمک نکنیم، ممکن است منزوی یا وابسته به دوستیهای ناسالم شود. شما بهعنوان والد، نقش کلیدی در آموزش مهارتهای ارتباطی دارید. با همدلی، تمرین و ابزارهای مناسب (مثل کتابهایی که برای خود نوجوان نوشته شدهاند)، میتوانید فرزندتان را برای ساختن دوستیهای سالم، توانمند کنید.